Актыўная ацэнка на ўроках матэматыкі

Перад Вамі чарговы артыкул з серыі “Актыўная ацэнка ў польскіх школах”. Гэтым разам нашай тэмай будзе спецыфіка АА пры выкладанні матэматыкі. Падчас напісання гэтага артыкула я выкарыстоўвала ўражанні і досвед настаўнікаў матэматыкі, якія бралі ўдзел у інтэрнэт-курсах па Актыўнай ацэнцы, арганізаваных Цэнтрам грамадзянскай адукацыі, і пасля мелі магчымасць праверыць назапашаныя веды на практыцы.

Найперш трэба памятаць пра мэты ўрока. Кожны настаўнік пры падрыхтоўцы да заняткаў паводле методыкі АА павінен адказаць на тры пытанні:

–         навошта мне вучыць дзяцей гэтаму матэрыялу?

–         што вучні ўжо ведаюць на гэтую тэму?

–         як прадставіць вызначаныя мэты вучням?

Выкладанне матэматыкі – гэта складаная справа, асабліва калі трэба прадставіць вучням мэты ўрока так, каб яны змаглі іх зразумець, бо матэматыка – гэта навука, якая карыстаецца сваёй уласнай, часта незразумелай мовай. З аднаго боку, настаўнік мусіць трымацца прынятых тэрмінаў, а з іншага – умець зразумела прадставіць іх вучням, каб яны не згубілі зацікаўленасці да прадмета.

Тэма: пошук значэння цэлага, калі вядомы ягоны працэнт.

Мэта настаўніка: вучань умее вызначыць лічбу па значэнню яго працэнта. Вучань умее запісаць заданне ў выглядзе роўнасці і рашыць яе.

Мэта для вучня: пасля гэтага ўрока вы будзеце ўмець вызначыць значэнне цэлага, калі ў вас ёсць значэнне яго працэнта. Гэта можа спатрэбіцца пры падліку ццаныаны тавара перад ягоным падаражаннем на, скажам, 20%, для таго, каб вылічыць канчатковую цану тавара з падаткам на даданую вартасць, для падліку неабходнай колькасці прадуктаў для здаровага харчавання. Таксама вы зможаце праводзіць гэтыя разлікі ў розуме. Вы навучыцеся запісваць задачы ў выглядзе роўнасцей (па прыкладах з падручніка) і знаходзіць на іх адказы. (Міраслаў Каладзей, гімназія №1 у Закапанэ).

На гэтым прыкладзе выразна бачна, як важна зацікавіць вучняў тэмай урока. Настаўнік матэматыкі мусіць асабліва звяртаць увагу на тое, каб тэма ўрока знаходзіла сваё адлюстраванне ў рэальным жыцці і была звязанай з тым, што вучні ўжо ведаюць.

Вучні таксама мусяць добра ўсведамляць, што яны вывучылі. Дзеля гэтага варта вяртацца да мэтаў урока напрыканцы заняткаў.

Чарговая таямніца, якой варта падзяліцца з вучнямі – гэта крытэрыі ацэнкі, так званае “наштобузу” (“На што я буду звяртаць увагу?”). Трэба дакладна акрэсліць, на што мы будзем зважаць і на ўроку, і падчас ацэнкі. Памятаю, як у маёй школе на пытанне “што будзе на кантрольнай?” настаўнік нязменна адказваў: “Усё, што датычыцца гэтай тэмы”. Паводле методыкі Актыўнай ацэнкі настаўнік мусіць прадстаўляць свае патрабаванні больш канкрэтна. На занятках па матэматыцы зрабіць гэта асабліва складана – мы ж не хочам даваць ім тыя заданні, якія будуць на кантрольнай працы. Для нас важна вызначыць, ці вучні разумеюць дадзеную праблему і ці ўмеюць яе вырашыць, карыстаючыся набытымі ведамі і ўменнямі. Але мы бачым, што настаўнікі матэматыкі ўсё часцей выкарыстоўваюць тэхніку “наштобузу” і гэткім чынам паляпшаюць вынікі сваіх вучняў.

“Наштобузу” – гэта ўжо сталы элемент маіх урокаў. Кожная тэма мае сваё запісанае “наштобузу”  і кожны можа з ім азнаёміцца. А напачатку кожнага ўрока я вусна фармулюю “наштобузу” дадзенага дня. Перад кантрольнымі вучні самі вызначаюць “наштобузу”, а я толькі прадстаўляю агляд тэмы. Пасля гэтага, я выбіраю 3-4 крытэры, якія найбольш выразна акрэсліваюць, на што мне трэба будзе звярнуць увагу падчас выпрацоўкі заданняў і ацэнкі вучнёўскіх працаў, а насамрэч, “на што вучням трэба будзе звярнуць увагу” пры падрыхтоўцы да кантрольнай. (Бажэна Вайцехоўска, гімназія імя Лаўрэатаў Нобелеўскай Прэміі з Польшчы ў Скалмержыцах).

“Наштобузу” – гэта дамова паміж настаўнікам і вучнямі, якой мусяць прытрымлівацца абодва бакі. Толькі тады гэтая тэхніка дае сапраўды добрыя вынікі.

Методыка Актыўнай ацэнкі размяжоўвае два тыпы ацэнкі – падсумоўваючую (гэта значыць  адзнаку) і актыўную (гэта значыць водгукі на працу вучня). Звычайна,  настаўнікі матэматыкі актыўна ацэньваюць самастойныя працы, а вось ужо за падагульняючыя кантрольныя працы па дадзеных тэмах выстаўляюць адзнакі.

Я вырашыла адмовіцца ад выстаўлення адзнакаў за самастойныя працы. Вучні правяраюць гэтыя працы паміж сабой альбо параўноўваюць з правільным адказам, пазначаным на дошцы. (Малгажата Банікоўска, настаўніца пачатковых класаў у школе №1 у Мрагове).

Часам бывае вельмі скаладана перамагчы ўсталяваную патрэбу ў традыцыйных адзнаках як сярод вучняў, так і сярод бацькоў. Бацькоў непакоіць меньшая колькасць адзнакаў, а вучні, асабліва напачатку, пачынаюць ставіцца да заняткаў менш адказна. Але і тыя, і другія проста патрабуюць часу, каб пераканацца, што насамрэч менавіта водгукі куды больш карысныя і дапаможныя ў навучанні.

Анна Канефаль, настаўніца ў пачатковых класах у школе ў Каменю Прусіне, падае прыклад напачатку неадназначнай рэакцыі бацькоў:

Адны бацькі: Цудоўная ідэя. Дзякуючы водгукам я нарэшце буду ведаць, што мой дзіцёнак робіць добра, а над чым яшчэ мусіць папрацаваць.

Другія бацькі: Папярэдняя методыка выстаўлення адзнакаў была досыць дзейнай. Мы не бачым патрэбы яе мяняць.

Трэція бацькі: Наша дзіцяці матывуецца, калі бачыць адзнаку, а не  нейкі там водгук.

Тым не менш, настаўнікі, якія рашаюцца на абмежаванне колькасці адзнакаў, адзначаюць, што гэткі спосаб ацэнкі вельмі хутка прыносіць плён.

Раней я выстаўляла шмат адзнакаў. Зараз у журнале адныя пустыя клеткі, але працы пры ацэнцы – процьма. Аднак я перакананая, што, нягледзячы на абмежаваную колькасць адзнакаў, у мяне не ўзнікне аніякіх складанасцяў пры выстаўленні адзнакаў за чвэрць (а гэта мне трэба будзе зрабіць). (Малгажата Банікоўска, настаўніца пачатковых класаў у школе №1 у Мрагове).

Ключавыя пытанні ў матэматыцы – гэта самы складаны элемент актыўнай ацэнкі. Настаўнікі згаджаюцца, што выпрацоўка ключавых пытанняў прадстаўляе вялікую цяжкасць для кожнага прадмета, але ж для матэматыкаў гэта, бадай што, самая складаная задача. Ключавыя пытанні мусяць прадстаўляць дадзеную праблему ў больш шырокай перспектыве, а ў той жа час заахвочваць вучняў да пошукаў адказу. Возьмем, напрыклад, тэму “Алгебраічныя выразы” і пастараемся прыдумаць па ёй ключавое пытанне для вучняў старэйшых класаў. Добра падабранае ключавое пытанне можа зацікавіць нават тых з іх, якія раней не цікавіліся матэматыкай. Мой досвед паказвае, што добрыя ключавыя пытанні ў матэматыцы звычайна звязваюць дадзеную праблему з рэальным жыццём або з прагнозам на будучыню.

Напрыклад, наша тэма – гэта “Геаметрычная паслядоўнасць”. Мы можам запытацца: “Калі мы складзем аркуш паперы ў фармаце А4 сто разоў (незважаючы на тое, выканальнае такое заданне ці не), складанку якой таўшчыні мы атрымаем? Зараз я падказваць Вам не буду, бо найперш нам трэба засвоіць тэму “Геаметрычная паслядоўнасць”, а пасля мая падказка і не спатрэбіцца, бо Вы самі будзеце ў стане знайсці адказ.”

Вось некалькі прыкладаў ключавых прытанняў, якія прыдумалі ўдзельнікі інтэрнэт-курсу Актыўная ацэнка.

Тэма: “Геаметрычныя фігуры ў сістэме каардынат”.

Ключавое пытанне: Мы з Вамі пацярпелі крушэнне на моры, і не маем аніякіх прыбораў. Як мы можам вызначыць сваё месцазнаходжанне. Што нам трэба для гэтага выкарыстаць? (Габрыела Яблоньска, гімназія ва Уніславю).

Тэма: “Запісанне дзясятковых дробаў”.

Ключавое пытанне: У якіх жыццёвых сітуацыях нам могуць спатрэбіцца дзясятковыя дробы? (Гражына Дрэўнік, школа ў Гласкове).

У методыцы Актыўнай ацэнкі мы раім настаўнікам звяртаць пільную ўвагу на тое, як яны задаюць пытанні. Мы таксама прапануем Вам:

– падоўжыць час чакання на адказ

– выкарыстоўваць няправільныя адказы

– арганізоўваць працу ў парах

– прасіць вучняў, каб яны не падымалі рук.

Гэтыя правілы заахвочваюць вучняў да самастойнага мыслення і спрыяюць навучанню.

Давайце звернем зараз увагу на зваротную сувязь. Зваротная сувязь ажыццяўляецца ў методыцы АА пры дапамозе водгукаў на вучнёўскія працы. Рыхтуючы гэткія водгукі настаўнік павінен зазначыць:

–         станоўчыя моманты ў працы вучня

–         тое, што трэба змяніць

–         як гэта трэба змяніць

–         у якім кірунку вучань мае зараз рухацца, каб далей развіваць свае матэматычныя здольнасці.

Тэхінка зваротнай сувязі адыгрывае вельмі важную ролю падчас заняткаў матэматыкі. Вучняў трэба падбадзёрваць, асабліва на занятках па матэматыцы. Нажаль, часта здараецца так, што настаўнікі выпрацоўваюць сярод вучняў пачуццё прадузятасці да матэматыкі, як да прадмета, які немагчыма засвоіць. Менавіта таму так важна падкрэсліць станоўчыя моманты ў вучнёўскай працы. А канкрэтныя падказкі па паляпшэнні працы са свайго боку дапамогуць вучню ў самаўдасканаленні.

Зараз я зусім інакш звяртаюся да вучняў у сваіх каментарах. Замест сухога пералічэння станоўчых і адмоўных момантаў, я стараюся падрыхтаваць да кожнага вучня асабісты зварот. Знойдзецца нямала вучняў, для якіх пахвала настаўніка значыць больш, чым добрая адзнака. (Раман Одой, гімназія №1 ў Кашэціне).

Бацькам таксама падабаецца, калі іх дзеці атрымліваюць ад настаўніка водгукі па сваёй працы.

Я так Вам удзячная за тое, што Вы пішаце водгукі на працы майго сына. Ён заўсёды сам рабіў хатнія заданні, тлумачачы гэта тым, што заданні ён атрымлівае вельмі простыя і дапамога яму не патрэбная. Я пачала хвалявацца, калі ён стаў прыносіць дадому горшыя адзнакі. Але ён надалей сцвярджаў, што ўсё разумее, і я нічым не магла яму дапамагчы. Зараз, калі Вы ў Вашым водгуку адзначаеце, над чым ён яшчэ мусіць папрацаваць, я ведаю, як яму дапамагчы. (Мама аднаго з вучняў з класа Анны Канэфаль у школе ў Каменю Прусіне).

Самая эфектыўная падчас урокаў матэматыкі тэхніка – гэта ўзаема- і самаацэнка. Гэтыя тэхнікі дазваляюць вучням браць на сябе адказнасць за ўласнае навучанне і вучаць самім рыхтаваць ясныя і выразныя водгукі.

Вялікім плюсам ўзаемаацэнкі з’яўляецца тое, што вучні прасцей успрымаюць каментары равеснікаў. Калі працу вучня правярае аднакласнік, кожны мае час на выпраўленне сваіх памылак, і дзеці не баяцца пасля паказваць яе мне. Ды і роля настаўніка, у якую ўваходзяць вучні падчас узаемаацэнкі, мае свой добры ўплыў – дзеці робяцца больш адказнымі і вельмі стараюцца падрыхтаваць разгорнуты водгук. Дадатковая перавага ўзаемаацэнкі ў тым, што гэта тэхніка дазваляе адразу ж перайсці да выпраўлення памылак. (Анна Канефал, школа ў Каменю Прусіне).

 

Данута Стэрна

Настаўнік матэматыкі

Кіраўнік Акадэміі “Школы у сталым навучанні”

Цэнтр грамадзянскай адукацыі

 

 


Пакінуць адказ

Ваш адрас электроннай пошты не будзе апублікаваны. Неабходныя палі пазначаны як *

Увядзіце лічбу: